انواع لامپ

انواع لامپ و شناخت آنها

- 0 Comment. در روشنایی

انواع لامپ در سیستم روشنایی

اولین لامپ در قرن ۱۹ توسط ادیسون و سوان اختراع شد و پس از آن پیشرفت‌های زیادی در تولید انواع لامپ‌ برای بالا بردن بهره نوری آن ها بدست آمده است. و اکنون انواع مختلف لامپ‌ها و چراغ‌ها در دسترس ما است که در سیستم روشنایی خانه‌ها، ادارات، کارخانه‌ها و … شاهد استفاده آنها هستیم.

این مطلب جهت شناخت انواع لامپ برای انتخاب و خرید آن به مخاطب ارائه شده است.

در حال حاضر انواع لامپ به سه دسته زیر تقسیم می‌شوند

  • لامپ‌ های التهابی شامل انواع لامپ‌های رشته‌ای و هالوژن
  • لامپ‌های تخلیه در گاز شامل انواع فلورسنت و لامپ کم‌مصرف
  • لامپ‌های ال ای دی

که هر دسته خود دارای انواع مختلف هستند که در اینجا به چند نوع پر کاربرد آن خواهیم پرداخت.

 

لامپ رشته‌ای و لامپ‌های هالوژن

در این نوع لامپ‌ ها که به لامپ‌ های تنگستنی نیز مشهور هستند جریان الکتریکی از یک رشته نازک از جنس فلزی به نام تنگستن، که مقاومت الکتریکی زیادی نسبت به  سیم مسی دارد عبور کرده و آن را به شدت داغ می‌کند. این رشته نازک تنگستن در اثر داغ شدن نورانی می‌شود و جهت جلوگیری از اکسیده شده سریع و سوختن رشته تنگستن یک حباب شیشه‌ای کاملاً بسته از رسیدن اکسیژن به آن جلوگیری می‌کند. لامپ‌ های رشته‌ای با وجود بهره‌‌ نوری پایین، دارای بهترین کیفیت رنگ نور به دلیل نزدیکی شاخص نمود رنگ (CRI: Color Rendering Index)  آن‌ به نور طبیعی می‌باشد و به همین دلیل کماکان طرفداران خود را دارد. همچنین قیمت پایین این محصول نیز از جمله عوامل علاقه‌مندی به آن در بازار به شمار می‌آید. این نوع لامپ بیش از صد سال است که به صورت انبوه در جهان مورد استفاده قرار دارد.

به منظور افزایش بهره‌وری عملکرد لامپ‌های رشته‌ای و طول عمر آن که 1000 ساعت می‌باشد، لامپ‌های رشته‌ای هالوژنی به بازار عرضه گردید. طول عمر پایین لامپ‌های رشته‌ای به دلیل تبخیر فلز تنگستن بر اثر حرارت بالا می‌باشد و در لامپ‌های هالوژن رشته تنگستن را در حبابی از جنس کواتز و پر شده از گازهای هالوژنی مانند ید و برم قرار می‌دهند که از تبخیر تنگستن جلوگیری نمایند، در نتیجه در این لامپ‌ها طول عمر دو برابر افزایش و به 2000 ساعت می‌رسد. همچنین به دلیل امکان بالا بردن دمای رشته بدون کاهش یافتن عمر لامپ، امکان افزایش بهره‌نوری لامپ تا %30 به نسبت لامپ‌های رشته‌ای فراهم شده است چنان که شار نوری لامپ 70 وات هالوژن معادل شار نوری یک لامپ 100 وات رشته‌‌ای می‌باشد.

لامپ های تخلیه در گاز

لامپ تخلیه در گاز نوعی لامپ است که بر اثر گذشتن الکترونهای پرانرژی از داخل گاز نور تولید می‌کند. این الکترون‌ها به اتم‌های خنثی درون گاز برخورد می‌کنند و سبب تحریک آن ها و برانگیخته شدن گاز می‌شوند.

لامپ‌ های تخلیه در گاز را از نظر روش تولید نور به دو دسته تقسیم می‌شوند، یک دسته لامپ‌هایی که مستقیماً نور مرئی تولید می‌کنند مانند لامپ بخار جیوه و لامپ بخار سدیم، و دستهٔ دیگر لامپ‌هایی هستند که نور تولیدی آن‌ها غیرمرئی است و برای تولید نور مرئی در آن‌ها از تحریک یک ماده به نام فلورسنت استفاده می‌شود که نمونهٔ رایج آن لامپ فلورسنت (مهتابی) و لامپ‌های فلورسنت فشرده (کم‌مصرف) است.

از سوی دیگر با توجه به فشار گاز داخل لامپ می‌توان این لامپ‌ها را به دو دستهٔ کم‌فشار شامل لامپ‌های فلورسنت، فلورسنت فشرده (کم‌مصرف) لامپ سدیم کم‌فشار و پرفشار شامل لامپ بخارجیوه‌، بخارسدیم و متال هالید تقسیم کرد.

لامپ تخلیه در گاز را نمی‌توان مستقیماً به منبع تغذیه الکتریکی متصل کرد زیرا در این لامپ‌ها با افزایش یونیزاسون گاز، مقاومت الکتریکی آن کاهش و با کاهش مقاومت جریان افزایش خواهد یافت که خود موجب افزایش بیشتر یونیزاسیون می‌شود و این چرخه به سرعت ادامه پیدا می‌کند به طوری که اگر از لامپ محافظت نشود در کمتر از یک ثانیه لامپ خواهد سوخت.

برای محافظت لامپ از یک مقاومت یا امپدانس به نام چوک یا بالاست که با لامپ سری می‌شود، استفاده می‌کنند. 

 

انواع لامپ انواع لامپ انواع لامپ انواع لامپ انواع لامپانواع لامپ انواع لامپ انواع لامپ

لامپ های فلورسنت و کم‌مصرف

همان طور که پیشتر گفته شد اساس کار لامپ‌های فلورسنت تخلیه در گاز است که با اتصال جریان به دوسر لامپ، عمل تخلیه الکتریکی در لامپ اتفاق می‌افتد. با وجود الکترون‌های آزاد، گاز داخل لامپ به‌ صورت یک رسانا عمل می‌کند. با برخورد الکترون‌های شتاب‌دار با اتم‌های آرگون و افزایش الکترون در محیط و برخورد آن‌ها با اتم جیوه موجب برانگیختگی اتم‌های جیوه شده  و آنها را به تراز انرژی بالاتری می‌برند و چون اتم‌های جیوه در آن تراز پایدار نیستند در برگشت به تراز پائین‌تر انرژی خود را بصورت تابش الکترومغناطیسی در طیف نامرئی (فرا بنفش) از دست می‌دهند. با استفاده از پوشش فسفر داخل لوله شیشه‌ای، این نور نامرئی (فرا بنفش) به نور مرئی تبدیل می‌شود. رنگ نور مرئی ساطع شده بستگی به نوع فسفر مصرفی دارد. با استفاده از فسفرهای مختلف، نور رنگی متنوعی به‌ دست خواهد آمد.

لامپ‌های فلورسنت دارای طول عمر 8000 الی 10000 ساعتی یعنی 8 تا 10 برابر بیشتر از انواع لامپ رشته‌ای می‌باشند. علاوه بر آن دارای بهره‌نوری 4 الی 5 برابری  نیز هستند و از این رو با استقبال مصرف‌کنندگان روبرو گردید. با آغاز دهه 80 خورشیدی مدل‌هایی از این نوع محصول به شکل لوله‌های فشرده به شکل نیم و یا تمام‌ پیچ با بالاست الکترونیکی تحت عنوان لامپ کم‌مصرف یا CFL) Compact Fluorescent Lamp)  روانه بازار و مورد استقبال گسترده مصرف‌کنندگان ایرانی قرار گرفت.

خطر جیوه در لامپ های فلورسنت و کم‌مصرف

لامپ‌های کم‌مصرف حاوی مقدار کمی جیوه و پوشش فسفر هستند که در داخل حباب آن محبوس شده است. هر لامپ کم‌مصرف حاوی حدود 5 میلی‌گرم جیوه می‌باشد، هنگامی که لامپ سالم (شکسته نشده) است و به طور عادی کار می‌کند، هیچ جیوه‌ و یا فسفری از آن آزاد نمی‌شود و هیچ جای نگرانی برای مصرف‌کننده وجود ندارد. ولی به دلیل این که عنصر جیوه و فسفر برای سلامتی انسان و  محیط زیست‌‌ زیان‌آور است، در پایان عمر لامپ‌های کم‌مصرف و احتمال شکستن لوله آن‌ها در فرایند بازیافت، توجه به نکاتی در زمان دور انداختن این لامپ‌ها ضروری است که در مجال این مقاله‌ نمی‌کنجد و در مقاله‌ای دیگر مفصل به آن خواهیم پرداخت.

 

لامپ‌های ال ای دی (LED)

آخرین و جدیدترین تکنولوژی صنعت روشنایی با بهره‌گیری از دیودهای گسیل‌کننده نور  یا (LED: Light Emitting Diode) پدید آمده است. دیودهای نورافشان که متشکل از نیمه هادی‌ها هستند، با گذر جریان الکتریکی مقداری انرژی به شکل نور ساطع می‌کنند و این نور با عبور از ماده فسفر به رنگ‌های مختلف دیده می‌شود. سابقه بهره‌گیری به شکل صنعتی از این دیودها به سال 1962 میلادی و تنها به رنگ قرمز بوده است. LED‌ های اولیه به علت بهره پایین تنها در مدارهای الکتریکی مورد استفاده قرار می‌گرفتند، اما پس از آن که در دهه 90 میلادی دانشمندان موفق به تولید نور سفید LED شدند (از طریق تولید نور آبی)، صنعت تولید LED به شدت رشد نمود و باعث ایجاد انقلابی در صنایع مختلف از جمله تصویر و روشنایی گردید.

محصولات LED علاوه بر این‌ که دارای بهره نوری بالایی به نسبت محصولات رشته‌ای و فلورسنت (10 و 2 برابر) هستند، دارای طول عمر در حدود 20000 تا 25000 ساعت  می‌باشند. امروزه انواع لامپ LED بسته به نوع طراحی مدار به دو دسته‌ SMD و COB تقسیم می‌شوند.

 

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.